Ασφάλεια ζωής και εισοδήματος: ο πλήρης οδηγός

Με μια ματιά

Η ουσία

Η ασφάλεια ζωής απαντά σε μία ερώτηση. Αν φύγετε αύριο, τι θα μείνει πίσω για τους δικούς σας. Η ασφάλεια εισοδήματος απαντά σε μια δεύτερη, πιο συχνή. Αν αρρωστήσετε ή πάθετε ατύχημα και δεν μπορείτε να δουλέψετε, ποιος πληρώνει το ενοίκιο τον επόμενο μήνα. Αυτός ο οδηγός εξηγεί τι πουλάει η ελληνική αγορά για τις δύο αυτές ερωτήσεις, πόσο κοστίζει, και ποια συμβόλαια δεν είναι ασφάλεια αλλά αποταμίευση με άλλο όνομα.

Τι είναι ασφάλεια και τι είναι αποταμίευση

Στην Ελλάδα ο κλάδος ζωής πουλάει τρία πολύ διαφορετικά πράγματα με το ίδιο όνομα.

Το πρώτο είναι η καθαρή ασφάλεια. Πληρώνετε ένα μικρό ποσό κάθε χρόνο. Αν συμβεί το κακό, η εταιρεία πληρώνει ένα μεγάλο ποσό. Αν δεν συμβεί, δεν παίρνετε τίποτα πίσω. Έτσι δουλεύει η πρόσκαιρη ασφάλεια ζωής, η ασφάλεια δανείου, η ασφάλεια ανικανότητας και η ασφάλεια εισοδήματος. Το ασφάλιστρο είναι χαμηλό ακριβώς επειδή δεν επιστρέφεται.

Το δεύτερο είναι η αποταμίευση με μια ασφάλεια από πάνω. Τα συνταξιοδοτικά προγράμματα και τα προγράμματα παιδιού ανήκουν εδώ. Το μεγαλύτερο μέρος του ασφαλίστρου μπαίνει σε έναν λογαριασμό που μεγαλώνει με κάποιο επιτόκιο ή ακολουθεί τις αγορές. Ένα μικρό κομμάτι αγοράζει κάλυψη θανάτου. Το ερώτημα εδώ δεν είναι «τι καλύπτει». Είναι «τι κρατάει η εταιρεία».

Το τρίτο είναι η επένδυση μέσα σε ασφαλιστήριο, το unit linked. Τα λεφτά σας αγοράζουν μερίδια αμοιβαίων κεφαλαίων. Η εταιρεία δεν εγγυάται τίποτα, ούτε το κεφάλαιο. Η ασφάλεια θανάτου είναι συχνά ένα ποσό ίσο με την αξία των μεριδίων ή λίγο παραπάνω.

Ο οδηγός αυτός καλύπτει και τα τρία. Τα πρώτα άρθρα αφορούν την καθαρή ασφάλεια. Τα επόμενα αφορούν τα προγράμματα με αποταμίευση, τη φορολογία τους και το πώς βγαίνετε από αυτά.

Η πρόσκαιρη ασφάλεια ζωής: το βασικό προϊόν

Πρόσκαιρη σημαίνει «για ορισμένα χρόνια». Διαλέγετε ένα κεφάλαιο, για παράδειγμα 150.000 ευρώ, και μια διάρκεια, για παράδειγμα 20 χρόνια. Αν πεθάνετε μέσα στα 20 χρόνια, οι δικαιούχοι που ορίσατε παίρνουν τα 150.000. Αν ζείτε στο τέλος, το συμβόλαιο τελειώνει και δεν παίρνετε πίσω τίποτα.

Ρωτήστε αν το ασφάλιστρο μένει σταθερό για όλη τη διάρκεια ή αν ανεβαίνει κάθε χρόνο με την ηλικία. Σε ένα σταθερό ασφάλιστρο, ό,τι πληρώνετε στα 38 το πληρώνετε και στα 57. Ο κίνδυνος θανάτου μεγαλώνει με την ηλικία, και γι αυτό η ηλικία στην οποία αγοράζετε μετράει. Ζητήστε το γραπτά στην προσφορά.

Το κεφάλαιο μπορεί να είναι σταθερό ή μειούμενο. Το σταθερό μένει 150.000 ευρώ από την πρώτη ως την τελευταία μέρα. Το μειούμενο πέφτει κάθε χρόνο, όπως πέφτει το υπόλοιπο ενός δανείου. Το μειούμενο κοστίζει λιγότερο, γιατί η εταιρεία πληρώνει όλο και μικρότερο ποσό. Ταιριάζει σε ένα δάνειο. Για την οικογένεια, που χρειάζεται εισόδημα για χρόνια, ταιριάζει συνήθως το σταθερό. Ζητήστε προσφορά και για τα δύο, με την ίδια διάρκεια.

Οι εταιρείες προσθέτουν πάνω στη βασική κάλυψη θανάτου τρεις συμπληρωματικές. Τη μόνιμη ολική ανικανότητα, που πληρώνει το ίδιο κεφάλαιο αν δεν μπορείτε να ξαναδουλέψετε. Τις σοβαρές ασθένειες, που πληρώνουν με τη διάγνωση καρκίνου, εμφράγματος ή εγκεφαλικού. Και την απαλλαγή ασφαλίστρων, που κρατάει το συμβόλαιο ζωντανό χωρίς να πληρώνετε αν μείνετε ανίκανοι.

Το άρθρο για την πρόσκαιρη ασφάλεια ζωής εξηγεί κάθε επιλογή.

Πόσο κεφάλαιο χρειάζεστε

Ένα συχνό λάθος είναι το στρογγυλό νούμερο. Κάποιος διαλέγει 100.000 ευρώ επειδή ακούγεται πολύ. Για μια οικογένεια με δύο παιδιά και ένα δάνειο 150.000 ευρώ, τα 100.000 δεν καλύπτουν ούτε το δάνειο.

Ο υπολογισμός έχει τρία βήματα. Πρώτο, τι χρωστάτε. Το υπόλοιπο του στεγαστικού, το αυτοκίνητο, οι κάρτες. Δεύτερο, τι εισόδημα λείπει. Πόσα χρόνια θέλετε να καλύψετε τη διαφορά ανάμεσα σε αυτό που βγάζετε και σε αυτό που θα βγάζει η οικογένεια χωρίς εσάς. Τρίτο, τι υπάρχει ήδη. Ομαδική ασφάλεια από τη δουλειά, καταθέσεις, η σύνταξη χηρείας που μπορεί να δικαιούται η οικογένεια.

Το άρθρο για το κεφάλαιο ζωής το κάνει βήμα βήμα με δύο παραδείγματα.

Θυμηθείτε ότι το κεφάλαιο το διαλέγετε εσείς, και η τιμή ακολουθεί. Ζητήστε προσφορά για δύο ή τρία κεφάλαια, και δείτε πόσο αλλάζει η τιμή για κάθε επιπλέον 50.000 ευρώ. Συχνά η διαφορά είναι μικρότερη από όσο φοβάστε.

Το εισόδημα: ο κίνδυνος που ξεχνάμε

Ρωτήστε έναν ελεύθερο επαγγελματία τι θα γίνει αν σπάσει το χέρι του για τρεις μήνες. Η απάντηση συνήθως είναι «θα δουλέψω με το άλλο». Για έξι μήνες, «θα ζήσω από τις καταθέσεις». Για δύο χρόνια, σιωπή.

Η δημόσια σύνταξη ανικανότητας εξαρτάται από το ποσοστό ανικανότητας. Ο ν. 4387/2016, στο άρθρο 7 παρ. 4, δίνει το πλήρες ποσό της εθνικής σύνταξης από 80% και πάνω. Από 67% έως 79,99% δίνει το 75%, και από 50% έως 66,99% το 50%⁴. Ένα σπασμένο χέρι ή μια εγχείρηση στη μέση συνήθως δεν φτάνουν σε τέτοια ποσοστά. Ρωτήστε τον ΕΦΚΑ τι θα δικαιούσασταν εσείς, πριν αποφασίσετε.

Η ασφάλεια απώλειας εισοδήματος πληρώνει ένα ποσό κάθε μήνα όσο δεν μπορείτε να δουλέψετε, μετά από μια περίοδο αναμονής. Τρία πράγματα κρίνουν την τιμή. Η ηλικία σας. Το επάγγελμά σας, γιατί η οικοδομή έχει άλλο κίνδυνο από το γραφείο. Και η αναμονή, δηλαδή πόσους μήνες περιμένετε πριν αρχίσει η παροχή. Η αναμονή είναι η απαλλαγή αυτού του προϊόντος. Όσο μεγαλύτερη, τόσο φθηνότερο το ασφάλιστρο.

Η παροχή έχει και διάρκεια: για ορισμένους μήνες ανά περιστατικό, ή μέχρι μια ηλικία. Η μεγαλύτερη διάρκεια είναι η μόνη που καλύπτει το χειρότερο σενάριο, και κοστίζει περισσότερο. Ζητήστε τιμή και για τις δύο.

Το άρθρο για την ασφάλεια απώλειας εισοδήματος γράφτηκε για τον ελεύθερο επαγγελματία, αλλά ισχύει για κάθε εργαζόμενο χωρίς ομαδική κάλυψη.

Η ανικανότητα: ο ορισμός κρίνει τα πάντα

Η λέξη «ανικανότητα» εμφανίζεται σε κάθε συμβόλαιο ζωής, δανείου και εισοδήματος. Δεν σημαίνει το ίδιο πράγμα σε κάθε συμβόλαιο.

Η πιο στενή έννοια είναι η μόνιμη ολική ανικανότητα για κάθε εργασία. Πληρώνει μόνο αν δεν μπορείτε να κάνετε καμία δουλειά, οποιαδήποτε, για το υπόλοιπο της ζωής σας. Ένας χειρουργός που χάνει τρία δάχτυλα δεν την πληροί. Μπορεί να διδάξει.

Η μεσαία έννοια είναι η ανικανότητα για το δικό σας επάγγελμα ή για ένα παρόμοιο. Ο χειρουργός την πληροί. Ο υπάλληλος γραφείου με το ίδιο τραύμα, όχι.

Η πιο ευρεία είναι η ανικανότητα για το δικό σας επάγγελμα, χωρίς άλλες προσθήκες. Είναι η κάλυψη που θέλετε και η πιο ακριβή.

Μερικά συμβόλαια ορίζουν την ανικανότητα με ποσοστό αναπηρίας. Άλλα με κατάλογο, όπως «απώλεια όρασης και στα δύο μάτια, απώλεια δύο άκρων». Διαβάστε τον ορισμό πριν από την τιμή. Το άρθρο για τη μόνιμη ολική ανικανότητα βάζει τους ορισμούς δίπλα δίπλα και δείχνει ποιος πληρώνει σε ποια περίπτωση.

Σοβαρές ασθένειες: πληρωμή με τη διάγνωση

Η κάλυψη σοβαρών ασθενειών πληρώνει ένα κεφάλαιο μόλις διαγνωστεί μία από τις ασθένειες του καταλόγου. Καρκίνος, έμφραγμα, εγκεφαλικό, νεφρική ανεπάρκεια, μεταμόσχευση, συνήθως και σκλήρυνση κατά πλάκας. Πληρώνει ενόσω ζείτε. Τα λεφτά είναι για τη ζωή σας τον επόμενο χρόνο, όταν το εισόδημα κόβεται και τα έξοδα ανεβαίνουν.

Οι διαφορές ανάμεσα στις εταιρείες είναι στον κατάλογο και στους ορισμούς. Ένας καρκίνος σε πολύ πρώιμο στάδιο μπορεί να μην πληρώνει σε μια εταιρεία και να πληρώνει ένα μέρος του κεφαλαίου σε μια άλλη. Το άρθρο για τις σοβαρές ασθένειες εξηγεί τι μετράει.

Τα προγράμματα με αποταμίευση

Το συνταξιοδοτικό πρόγραμμα μιας ασφαλιστικής είναι ένας λογαριασμός με μηνιαία κατάθεση, μια εγγύηση ή μια επένδυση, και ένα ασφαλιστήριο γύρω από αυτόν. Τρία πράγματα το κρίνουν.

Οι χρεώσεις. Κάθε πρόγραμμα κρατάει κάτι από κάθε κατάθεση, κάτι από το κεφάλαιο κάθε χρόνο, και κάτι αν βγείτε νωρίς. Οι χρεώσεις των πρώτων χρόνων είναι οι μεγαλύτερες. Γι’ αυτό η αξία εξαγοράς τα πρώτα πέντε χρόνια είναι συχνά κάτω από τα ασφάλιστρα που δώσατε.

Οι εγγυήσεις. Ένα πρόγραμμα με εγγυημένο επιτόκιο υπόσχεται ένα ελάχιστο. Ένα unit linked δεν υπόσχεται τίποτα. Η εγγύηση έχει τιμή, και την πληρώνετε με χαμηλότερη απόδοση.

Η φορολογία. Οι παροχές φορολογούνται με διαφορετικούς κανόνες αν είναι εφάπαξ ή σύνταξη, και αν το πρόγραμμα είναι ατομικό, ομαδικό ή ταμείο επαγγελματικής ασφάλισης (ΤΕΑ). Το άρθρο για τη φορολογία τα εξηγεί με τις διατάξεις τους.

Η έξοδος. Ο ν. 2496/1997 σας δίνει δικαίωμα εξαγοράς στην ατομική ασφάλιση, μετά από διάστημα που γράφει το ασφαλιστήριο και που δεν μπορεί να ξεπερνά τα τρία χρόνια³. Ζητήστε τον πίνακα με τις αξίες εξαγοράς πριν υπογράψετε.

Τέσσερα άρθρα καλύπτουν αυτό το μέρος. Το συνταξιοδοτικό πρόγραμμα ασφαλιστικής με τις χρεώσεις. Το unit linked και τι κρατάει η εταιρεία. Η σύγκριση ΤΕΑ, ομαδικού και ατομικού. Και η φορολογία των ασφαλιστηρίων ζωής.

Πού πάτε από εδώ

Αυτή είναι η λογική. Τα άρθρα πιο κάτω πιάνουν τα επιμέρους: τι κρίνει την τιμή της ασφάλειας ζωής, τον ιατρικό έλεγχο, τον δικαιούχο, το unit linked, το συνταξιοδοτικό, την ασφάλεια δανείου, την ανικανότητα, τις σοβαρές ασθένειες. Διαβάστε αυτό που σας αφορά τώρα. Για τιμή, ανοίξτε τη σύγκριση για την ασφάλεια ζωής ή για την ασφάλεια δανείου.

Συχνές ερωτήσεις

Χρειάζομαι ασφάλεια ζωής αν δεν έχω παιδιά και δάνειο;

Συνήθως όχι. Η ασφάλεια ζωής υπάρχει για να μη μείνει κάποιος άλλος χωρίς εισόδημα ή με χρέος. Αν κανείς δεν εξαρτάται από τα λεφτά σας, το κεφάλαιο θανάτου δεν έχει σε ποιον να πάει. Σκεφτείτε όμως την ανικανότητα και το εισόδημα. Αυτά αφορούν εσάς τον ίδιο, με ή χωρίς οικογένεια.

Πόσο κοστίζει μια ασφάλεια ζωής για 150.000 ευρώ;

Εξαρτάται από την ηλικία, το κάπνισμα, την υγεία και τη διάρκεια, και οι εταιρείες δεν δημοσιεύουν τιμές ανά ηλικία. Ζητήστε γραπτές προσφορές για το ίδιο κεφάλαιο και την ίδια διάρκεια. Για μέτρο, η ΕΑΕΕ δίνει για το 2025 περίπου 36 ευρώ τον χρόνο ανά δανειολήπτη στις ασφαλίσεις ζωής που συνδέονται με δάνεια.

Η τράπεζα μπορεί να με υποχρεώσει να πάρω τη δική της ασφάλεια ζωής για το δάνειο;

Όχι. Για το στεγαστικό δάνειο, ο ν. 4438/2016 στο άρθρο 11 επιτρέπει στην τράπεζα να ζητήσει ασφαλιστήριο. Την υποχρεώνει όμως να δεχτεί ασφαλιστήριο άλλου ασφαλιστή, όταν η κάλυψή του είναι αντίστοιχη με αυτή που πρότεινε. Φέρνετε συμβόλαιο από όπου θέλετε, αρκεί να καλύπτει όσα ζητά η τράπεζα.

Τι διαφέρει η ασφάλεια εισοδήματος από την ασφάλεια ζωής;

Η ασφάλεια ζωής πληρώνει ένα ποσό μία φορά, όταν πεθάνετε. Η ασφάλεια εισοδήματος πληρώνει ένα ποσό κάθε μήνα, όσο ζείτε αλλά δεν μπορείτε να δουλέψετε. Η πρώτη προστατεύει τους δικούς σας. Η δεύτερη προστατεύει εσάς και το νοικοκυριό σας όσο είστε άρρωστοι.

Τι είναι το unit linked και γιατί το πουλάνε ως ασφάλεια;

Είναι επένδυση σε αμοιβαία κεφάλαια μέσα σε ένα ασφαλιστήριο. Το ασφαλιστικό κομμάτι είναι συνήθως ένα μικρό κεφάλαιο θανάτου. Το υπόλοιπο ακολουθεί τις αγορές. Πουλιέται από ασφαλιστικές εταιρείες, με τη μορφή ασφαλιστηρίου. Δείτε τις χρεώσεις πριν από οτιδήποτε άλλο.

Αν σταματήσω να πληρώνω, χάνω τα λεφτά που έδωσα;

Στην πρόσκαιρη ασφάλεια ζωής, ναι. Πληρώσατε για κάλυψη και την είχατε. Δεν υπάρχει αποταμίευση μέσα. Στα προγράμματα με αποταμίευση, όχι ολόκληρα. Ο ν. 2496/1997 σας δίνει δικαίωμα εξαγοράς στην ατομική ασφάλιση μετά από διάστημα που γράφει το συμβόλαιο, το πολύ τρία χρόνια. Τα πρώτα χρόνια η αξία αυτή μπορεί να είναι πολύ κάτω από όσα δώσατε.

Πρέπει να δηλώσω παλιές παθήσεις όταν κάνω ασφάλεια ζωής;

Ναι, όλες όσες ρωτάει το ερωτηματολόγιο. Το άρθρο 3 του ν. 2496/1997 σας ζητά να δηλώσετε ό,τι ξέρετε και είναι ουσιώδες για τον κίνδυνο. Στην ασφάλιση ζωής, αν κρύψετε κάτι με δόλο, το άρθρο 29 σας αφήνει μόνο την αξία εξαγοράς του ασφαλιστηρίου. Μια δηλωμένη πάθηση συνήθως σημαίνει μόνο μια επιβάρυνση ή μια εξαίρεση.

Πηγές

1. ↑ΕΑΕΕ, Ασφαλίσεις Ζωής, σύνολο έτους 2025, πίνακες 5 και 23, 2026
2. ↑ν. 4438/2016 (ΦΕΚ Α΄ 220/28.11.2016), άρθρο 11: πρακτικές δέσμευσης και ομαδοποίησης, το ασφαλιστήριο άλλου ασφαλιστή, 2016
3. ↑ν. 2496/1997, ασφαλιστική σύμβαση, άρθρα 3 και 27 έως 30, 1997, όπως ισχύει
4. ↑ν. 4387/2016, άρθρο 7: η εθνική σύνταξη και το ποσοστό ανικανότητας, όπως ισχύει