ΤΕΑ, ομαδικό συνταξιοδοτικό και ατομικό πρόγραμμα: η σύγκριση

Με μια ματιά

Η ουσία

Η κύρια σύνταξη του ΕΦΚΑ δεν φτάνει στο ποσό που είχατε στον μισθό σας, και αυτό το ξέρετε ήδη. Τα εργαλεία για τη δεύτερη σύνταξη είναι τρία: το ταμείο επαγγελματικής ασφάλισης, το ομαδικό συνταξιοδοτικό της δουλειάς σας, και το ατομικό πρόγραμμα που αγοράζετε μόνοι σας. Δεν είναι τρεις παραλλαγές του ίδιου πράγματος. Διαφέρουν σε ποιος πληρώνει, σε ποιος φοροαπαλλάσσεται, σε ποιος κρατάει τα χρήματα και σε τι γίνεται όταν αλλάξετε δουλειά. Αυτή η σελίδα τα βάζει δίπλα δίπλα, για όποιον είδε στη σύμβαση εργασίας του τη λέξη «ομαδικό» και δεν κατάλαβε τι του δίνουν.

Τα τρία πράγματα, με τα σωστά τους ονόματα

Μπερδεύονται επειδή η κουβέντα γίνεται με τη λέξη «σύνταξη» και τίποτε άλλο. Ας τα ξεχωρίσουμε.

Το ταμείο επαγγελματικής ασφάλισης, το ΤΕΑ, είναι θεσμός του δεύτερου πυλώνα. Το ιδρύουν εργαζόμενοι μιας επιχείρησης, ένας κλάδος, ή ένας επαγγελματικός σύλλογος. Είναι νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, μη κερδοσκοπικό, με καταστατικό, διοικητικό συμβούλιο στο οποίο εκπροσωπούνται οι ασφαλισμένοι, και υποχρεωτική αναλογιστική μελέτη. Δεν πουλάει τίποτα σε κανέναν, γιατί δεν έχει πελάτες, έχει μέλη.

Το ομαδικό συνταξιοδοτικό είναι ασφαλιστήριο συμβόλαιο. Ο λήπτης της ασφάλισης είναι η επιχείρηση, οι ασφαλισμένοι είστε εσείς και οι συνάδελφοί σας. Η ασφαλιστική εταιρεία κρατάει έναν λογαριασμό για τον καθένα, ή έναν κοινό λογαριασμό με μερίδια, ανάλογα με το πώς είναι στημένο. Είναι εμπορικό προϊόν και έχει τιμή.

Το ατομικό πρόγραμμα είναι το ίδιο εμπορικό προϊόν, αγορασμένο λιανικά. Πάτε σε πράκτορα ή σε τράπεζα, υπογράφετε στο όνομά σας, πληρώνετε εσείς. Ο αναλυτικός οδηγός του είναι το συνταξιοδοτικό πρόγραμμα ασφαλιστικής.

Το ΤΕΑ, από μέσα

Η βασική ιδέα είναι ότι τα χρήματα δεν είναι της εταιρείας σας και δεν είναι μιας ασφαλιστικής. Είναι του ταμείου, και το ταμείο υπάρχει μόνο για τα μέλη του.

Μαζεύονται εισφορές. Συχνά βάζει και ο εργοδότης και ο εργαζόμενος, με ποσοστά που ορίζει το καταστατικό. Τα χρήματα πηγαίνουν σε ατομικό λογαριασμό στο όνομά σας ή σε μια κοινή δεξαμενή με μερίδια. Το ταμείο τα επενδύει, με επενδυτική πολιτική που εγκρίνεται και δημοσιεύεται, και συνήθως αναθέτει τη διαχείριση σε εξωτερικό διαχειριστή. Στη σύνταξη παίρνετε ό,τι έχει μαζευτεί, εφάπαξ ή ως περιοδική παροχή.

Πολλά ελληνικά ΤΕΑ λειτουργούν με καθορισμένες εισφορές. Δηλαδή ξέρετε τι μπαίνει, όχι τι θα βγει. Αυτό είναι σημαντικό να το πείτε στον εαυτό σας καθαρά: το ταμείο δεν σας υπόσχεται ποσό σύνταξης, και αν οι αγορές πάνε άσχημα, ο λογαριασμός σας θα το δείξει. Η διαφορά από ένα εμπορικό πρόγραμμα δεν είναι ότι το ΤΕΑ δεν έχει ρίσκο. Είναι ότι δεν έχει πωλητή να πληρώσει, ούτε μέτοχο να ικανοποιήσει.

Η εποπτεία γίνεται από το Υπουργείο Εργασίας ² και την Εθνική Αναλογιστική Αρχή ³. Το ταμείο δημοσιεύει ετήσιες οικονομικές καταστάσεις και αναλογιστική μελέτη. Αν σκέφτεστε να μπείτε, αυτά τα δύο έγγραφα είναι η δουλειά σας πριν υπογράψετε: πόσα ήταν τα έξοδα λειτουργίας σε σχέση με τις εισφορές, και πώς είναι κατανεμημένο το χαρτοφυλάκιο.

Το ομαδικό της δουλειάς

Το ομαδικό είναι παροχή, όχι υποχρέωση του εργοδότη. Μπαίνει σε μια εταιρεία για να κρατήσει προσωπικό, και κλείνει όταν αλλάζει διοίκηση ή όταν έρθουν δύσκολες χρονιές. Αυτό δεν το λέει κανείς στην παρουσίαση των παροχών, αλλά είναι το πρώτο που πρέπει να ξέρετε.

Πώς δουλεύει. Ο εργοδότης πληρώνει ένα ποσοστό του μισθού σας, μερικές φορές με δική σας συμμετοχή που την κρατούν από τη μισθοδοσία. Το ποσό πηγαίνει στο ασφαλιστήριο. Η ασφαλιστική κρατάει τις χρεώσεις της. Στα ομαδικά δεν υπάρχει προμήθεια πώλησης ανά άτομο, οπότε ζητήστε να δείτε αν οι χρεώσεις είναι χαμηλότερες από ένα ατομικό.

Το κρίσιμο σημείο λέγεται κατοχύρωση. Τα χρήματα που βάλατε εσείς είναι δικά σας από την πρώτη μέρα. Τα χρήματα που έβαλε ο εργοδότης τα κατοχυρώνετε σταδιακά, με κλίμακα που γράφει το συμβόλαιο. Έστω μια κλίμακα που δίνει μηδέν στα δύο πρώτα χρόνια, ένα ποσοστό από το τρίτο, και ολόκληρο το ποσό αργότερα. Αν φύγετε στον τέταρτο χρόνο, παίρνετε τα δικά σας και ένα μέρος των δικών του.

Σε πολλά ομαδικά υπάρχει και ένα ασφαλιστικό κομμάτι: κεφάλαιο θανάτου, μερικές φορές και ανικανότητα. Είναι πραγματική κάλυψη και έχει αξία, αλλά σταματάει την ημέρα που φεύγετε από την εταιρεία.

Το ατομικό πρόγραμμα

Εδώ δεν υπάρχει εργοδότης να βάλει χρήματα και δεν υπάρχει φορολογική έκπτωση. Υπάρχει ένα εμπορικό προϊόν με τιμή, και η τιμή είναι οι χρεώσεις. Τις γράφει το έγγραφο βασικών πληροφοριών κάθε προγράμματος, εγγυημένου ή unit linked.

Έχει και δύο πλεονεκτήματα που τα άλλα δύο δεν έχουν. Είναι δικό σας και δεν εξαρτάται από το πού δουλεύετε, οπότε το παίρνετε μαζί σας σε κάθε αλλαγή. Και το ορίζετε εσείς: ποσό, διάρκεια, δικαιούχος, χαρτοφυλάκιο. Για έναν ελεύθερο επαγγελματία χωρίς ταμείο κλάδου, είναι συχνά η μόνη επιλογή.

Η φορολογία, που κρίνει τα πάντα

Εδώ είναι η πραγματική διαφορά, και είναι μεγάλη.

Οι εισφορές σε ταμείο επαγγελματικής ασφάλισης προαιρετικής ασφάλισης, του μισθωτού ή του εργοδότη για λογαριασμό του, δεν μετρούν ως εισόδημα από μισθωτή εργασία, μέχρι το ανώτατο ποσό του άρθρου 105 του ν. 5078/2023. Το ίδιο ισχύει για τα ασφάλιστρα ενός ομαδικού προϊόντος επαγγελματικής συνταξιοδότησης (ΟΑΠΕΣ) ¹. Για έναν μισθωτό με οριακό συντελεστή 26%, το τρίτο κλιμάκιο της κλίμακας ⁴, κάθε 100 ευρώ εισφοράς κοστίζουν στην πράξη 74. Αυτό είναι κέρδος που το έχετε από την πρώτη μέρα, χωρίς να εξαρτάται από καμία αγορά.

Τα ασφάλιστρα ενός ατομικού συνταξιοδοτικού δεν εκπίπτουν για τον ιδιώτη. Η παλιά έκπτωση των ασφαλίστρων ζωής από το εισόδημα καταργήθηκε με τον Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος του 2013. Πληρώνετε με χρήματα που έχουν ήδη φορολογηθεί.

Στην έξοδο, τα πράγματα αντιστρέφονται εν μέρει: οι παροχές από ΤΕΑ και ΟΑΠΕΣ φορολογούνται αυτοτελώς. Από 62 έως 67 ετών ο συντελεστής είναι 10% στο εφάπαξ και 5% στην περιοδική παροχή, και πριν από τα 62 η παροχή μπαίνει στην κλίμακα ⁴. Οι κανόνες και τα ποσοστά είναι στον οδηγό για τη φορολογία ασφαλιστηρίων ζωής και συντάξεων. Μην κλείσετε συμφωνία με βάση όσα διαβάσατε εδώ. Ρωτήστε λογιστή για τη δική σας φορολογική εικόνα, γιατί το όφελος εξαρτάται από τον δικό σας συντελεστή.

Τι γίνεται όταν αλλάζετε δουλειά

Είναι η στιγμή που χάνονται πολλά χρήματα, συχνά από άγνοια.

Στο ΤΕΑ, ο λογαριασμός σας μένει στο ταμείο. Αν πάτε σε άλλη εταιρεία που μετέχει στο ίδιο ταμείο, συνεχίζετε κανονικά. Αν φύγετε από τον κλάδο, ο λογαριασμός μπορεί να παγώσει και να τον πάρετε στην ηλικία συνταξιοδότησης που ορίζει το καταστατικό. Διαβάστε το καταστατικό στο σημείο «διακοπή ασφάλισης», γιατί εκεί διαφέρουν τα ταμεία μεταξύ τους.

Στο ομαδικό, ισχύει η κλίμακα κατοχύρωσης. Πολλά συμβόλαια δίνουν και μια τρίτη επιλογή: να μετατρέψετε το ομαδικό σε ατομικό στο όνομά σας και να συνεχίσετε μόνοι σας, συχνά χωρίς νέο έλεγχο υγείας. Δεν είναι πάντα η καλύτερη επιλογή, γιατί το ατομικό θα έχει ατομικές χρεώσεις, αλλά αξίζει να τη ζητήσετε γραπτά και να τη συγκρίνετε.

Στο ατομικό δεν αλλάζει τίποτα, επειδή εξαρχής δεν είχε καμία σχέση με τη δουλειά σας.

Το πρακτικό βήμα, όποτε αλλάζετε δουλειά: ζητήστε από το τμήμα προσωπικού βεβαίωση με τρία νούμερα. Πόσα έχει ο λογαριασμός σας, πόσο κατοχυρώνετε σήμερα, και μέχρι πότε μπορείτε να επιλέξετε μετατροπή.

Ποιος σηκώνει το ρίσκο

Σε όλα τα σχήματα με καθορισμένες εισφορές, το επενδυτικό ρίσκο είναι δικό σας. Η διαφορά είναι σε ποιον εμπιστεύεστε τη διαχείριση και τι κρατάει.

Στο ΤΕΑ, η διαχείριση αποφασίζεται από διοικητικό συμβούλιο στο οποίο κάθονται εκπρόσωποι των μελών, και ελέγχεται αναλογιστικά. Στο ομαδικό και στο ατομικό, τη διαχείριση την κάνει η ασφαλιστική εταιρεία, που υπόκειται στον ν. 4364/2016 και δημοσιεύει τον δείκτη φερεγγυότητάς της. Αν το πρόγραμμα είναι εγγυημένου επιτοκίου, το ρίσκο το κρατάει η εταιρεία και σας το χρεώνει με χαμηλότερη απόδοση.

Το ερώτημα που πρέπει να κάνετε δεν είναι «ποιος έχει καλύτερη απόδοση». Είναι «ποιος κρατάει πόσα κάθε χρόνο, και ποιον ελέγχει ποιος».

Υπάρχει και ένα ρίσκο που σπάνια συζητιέται: ο χρόνος. Ένα σχήμα με καθορισμένες εισφορές αποδίδει όταν μένετε μέσα δεκαετίες. Οι διακοπές, οι πρόωρες αναλήψεις και οι αλλαγές που μηδενίζουν τη συνέχεια κοστίζουν περισσότερο από μια κακή χρονιά στις αγορές. Διαλέξτε λοιπόν ποσό που θα το πληρώνετε και όταν έρθουν στενά, σε όποιο από τα τρία σχήματα και αν βρίσκεστε.

Τι λέει ο νόμος

Τα τρία, δίπλα δίπλα

Οι αριθμοί της γραμμής του φόρου είναι του νόμου ¹. Τα νούμερα των χρεώσεων είναι στο καταστατικό του ταμείου ή στο έγγραφο πληροφοριών του συμβολαίου.

Ένα παράδειγμα

Ένα δεύτερο παράδειγμα, χωρίς εργοδότη

Ο Θανάσης είναι 47 ετών, ηλεκτρολόγος με δικό του συνεργείο στα Ιωάννινα. Κερδίζει καθαρά γύρω στα 28.000 ευρώ τον χρόνο και πληρώνει ΕΦΚΑ στη δεύτερη ασφαλιστική κατηγορία. Εργοδότη δεν έχει, ομαδικό δεν υπάρχει, και η κύρια σύνταξη που βλέπει στον ατομικό λογαριασμό του δεν τον καθησυχάζει.

Οι επιλογές του είναι δύο. Η πρώτη: να ρωτήσει τον επαγγελματικό του σύλλογο αν υπάρχει ταμείο επαγγελματικής ασφάλισης που δέχεται αυτοαπασχολούμενους του κλάδου. Ο κανόνας του άρθρου 14 που διαβάσαμε αφορά τον μισθωτό ¹. Για τον αυτοαπασχολούμενο ρωτάει τον λογιστή του αν και πώς μετρούν οι εισφορές του στη φορολογία. Αν μετρούν, η φορολογική ελάφρυνση είναι σίγουρη, ενώ καμία απόδοση δεν είναι.

Η δεύτερη: ατομικό πρόγραμμα, με τις χρεώσεις της λιανικής και χωρίς έκπτωση. Τις βλέπει στο έγγραφο βασικών πληροφοριών, για τα ίδια 2.400 ευρώ τον χρόνο.

Ο Θανάσης κάνει πρώτα το τηλεφώνημα στον σύλλογο. Παίρνει απάντηση ότι ταμείο υπάρχει και δέχεται εγγραφές. Κρατάει το ατομικό ως δεύτερο στρώμα, με μικρότερο ποσό, και προσθέτει ασφάλεια απώλειας εισοδήματος, γιατί για έναν αυτοαπασχολούμενο η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι η σύνταξη, είναι οι μήνες που δεν θα μπορεί να δουλέψει.

Πώς μπαίνετε, βήμα βήμα

Για το ΤΕΑ: ρωτήστε πρώτα το τμήμα προσωπικού ή τον επαγγελματικό σας σύλλογο αν υπάρχει ταμείο που σας δέχεται. Ζητήστε το καταστατικό, την τελευταία αναλογιστική μελέτη και τις οικονομικές καταστάσεις. Κοιτάξτε τρία σημεία: τα έξοδα λειτουργίας ως ποσοστό των εισφορών, την κατανομή των επενδύσεων, και το άρθρο για τη διακοπή ασφάλισης. Μετά υποβάλλετε αίτηση εγγραφής και δηλώνετε το ποσοστό εισφοράς σας.

Για το ομαδικό: ζητήστε το ενημερωτικό φυλλάδιο του συμβολαίου, όχι την παρουσίαση των παροχών. Μέσα βρίσκετε την κλίμακα κατοχύρωσης, το κεφάλαιο θανάτου, το δικαίωμα μετατροπής σε ατομικό και τον τρόπο που υπολογίζεται η αξία του λογαριασμού σας. Δηλώνετε δικαιούχο γραπτά και τον ενημερώνετε κάθε φορά που αλλάζει κάτι στην οικογένεια.

Για το ατομικό: ζητήστε το έγγραφο βασικών πληροφοριών και τον πίνακα αξιών εξαγοράς ανά έτος, από δύο τουλάχιστον εταιρείες, με την ίδια εισφορά και την ίδια διάρκεια. Συγκρίνετε μόνο τη γραμμή του κόστους. Και ρωτήστε τον διαμεσολαβητή πώς αμείβεται, γιατί έχετε δικαίωμα να το ξέρετε.

Τα λάθη που κοστίζουν

Συχνές ερωτήσεις

Τι είναι στην πράξη ένα ΤΕΑ;

Είναι ένα ταμείο χωρίς κερδοσκοπικό χαρακτήρα, που το στήνουν εργαζόμενοι, εργοδότες ή ένας κλάδος, και λειτουργεί ως χωριστό νομικό πρόσωπο με δικό του καταστατικό και δική του εποπτεία. Μαζεύει εισφορές, τις επενδύει και δίνει παροχή στη σύνταξη. Δεν είναι ασφαλιστική εταιρεία και δεν βγάζει κέρδος από εσάς.

Ποια είναι η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στα τρία;

Η φορολογία των εισφορών. Οι εισφορές σε ταμείο επαγγελματικής ασφάλισης αφαιρούνται από το φορολογητέο εισόδημα, μέσα σε όρια. Τα ασφάλιστρα ενός ατομικού συνταξιοδοτικού προγράμματος δεν εκπίπτουν καθόλου για τον ιδιώτη. Αυτή η διαφορά μετράει περισσότερο από μισή μονάδα απόδοσης.

Αν φύγω από τη δουλειά, χάνω το ομαδικό;

Εξαρτάται από το πόσα χρόνια έχετε. Πολλά ομαδικά έχουν κλίμακα κατοχύρωσης: τα δικά σας χρήματα τα παίρνετε πάντα, το κομμάτι του εργοδότη το κατοχυρώνετε σταδιακά, με τα χρόνια που γράφει το συμβόλαιο. Ζητήστε τον πίνακα κατοχύρωσης πριν παραιτηθείτε, όχι μετά.

Το ΤΕΑ εγγυάται ποσό σύνταξης;

Πολλά ελληνικά ΤΕΑ λειτουργούν με καθορισμένες εισφορές. Αυτό σημαίνει ότι ξέρετε πόσα μπαίνουν, όχι πόσα θα βγουν. Η παροχή είναι ό,τι μαζευτεί στον ατομικό σας λογαριασμό συν οι αποδόσεις των επενδύσεων. Το ρίσκο των αγορών το σηκώνετε εσείς, όπως και στο unit linked.

Μπορώ να μπω σε ΤΕΑ αν είμαι ελεύθερος επαγγελματίας;

Ναι, αν υπάρχει ταμείο του κλάδου σας ή ταμείο που δέχεται αυτοαπασχολούμενους. Κάποιοι κλάδοι έχουν στήσει δικά τους ταμεία. Ρωτήστε τον επαγγελματικό σας σύλλογο πρώτα, γιατί η εγγραφή περνάει συχνά από εκεί και όχι από πράκτορα.

Πόσο κρατάνε σε χρεώσεις;

Ένα ΤΕΑ κρατάει έξοδα λειτουργίας και διαχείρισης επενδύσεων, χωρίς προμήθεια πώλησης, γιατί δεν υπάρχει πωλητής. Ένα ατομικό πρόγραμμα κρατάει χρεώσεις που γράφει το έγγραφο βασικών πληροφοριών του. Ζητήστε γραπτά και από τους δύο, και συγκρίνετε τη γραμμή του κόστους.

Αν η εταιρεία μου κλείσει, τι γίνεται με το ΤΕΑ;

Τα περιουσιακά στοιχεία του ταμείου είναι χωριστά από την περιουσία της εταιρείας και δεν ακολουθούν την τύχη της. Γι' αυτό ακριβώς φτιάχτηκε ως χωριστό νομικό πρόσωπο. Στο ομαδικό ασφαλιστήριο, το αντίστοιχο ερώτημα είναι η φερεγγυότητα της ασφαλιστικής, που τη διαβάζετε στην ετήσια έκθεση SFCR.

Μπορώ να έχω και τα τρία;

Ναι. Ένας μισθωτός μπορεί να έχει ομαδικό από τη δουλειά, να είναι μέλος σε ΤΕΑ του κλάδου του, και να βάζει κάτι δικό του σε ατομικό. Η σειρά προτεραιότητας είναι απλή: πρώτα ό,τι πληρώνει ο εργοδότης, μετά ό,τι εκπίπτει φορολογικά, τελευταίο το ατομικό.

Νόμοι που αναφέρει το άρθρο: ν. 4364/2016 · ν. 4583/2018 · ν. 4172/2013 άρ. 14 · ν. 4172/2013 άρ. 15

Πηγές

1. ↑ν. 4172/2013, άρθρο 14: εισόδημα από μισθωτή εργασία, εισφορές σε ΤΕΑ και ασφάλιστρα ΟΑΠΕΣ μέσα στο όριο του άρθρου 105 του ν. 5078/2023, όπως ισχύει, 13 Οκτωβρίου 2026
2. ↑Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, μητρώο Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης, 2025
3. ↑Εθνική Αναλογιστική Αρχή, ετήσιες εκθέσεις εποπτείας ταμείων επαγγελματικής ασφάλισης, 2024
4. ↑ν. 4172/2013, άρθρο 15: φορολογικός συντελεστής, κλίμακα και συνταξιοδοτικές παροχές, όπως ισχύει, 13 Οκτωβρίου 2026

Δημοσιεύτηκε 13 Σεπτεμβρίου 2026. Επόμενος έλεγχος 13 Σεπτεμβρίου 2027.