Με μια ματιά

Πώς φορολογούνται τα ασφαλιστήρια ζωής στην Ελλάδα;

Στα ασφαλιστήρια ζωής τα ασφάλιστρα του ιδιώτη δεν εκπίπτουν από το εισόδημα μετά τον ν. 4172/2013, και η υπεραξία δεν φορολογείται όσο μένει στο συμβόλαιο. Οι παροχές από ΤΕΑ και ΟΑΠΕΣ φορολογούνται αυτοτελώς: από 62 έως 67 ετών, 10% το εφάπαξ και 5% η περιοδική. Πριν από τα 62 μπαίνουν στην κλίμακα.

  • Τα ασφάλιστρα ζωής και τα ασφάλιστρα συνταξιοδοτικού προγράμματος δεν αφαιρούνται από το φορολογητέο εισόδημα του ιδιώτη. Η παλιά έκπτωση καταργήθηκε με τον ν. 4172/2013.
  • Οι εισφορές σε ταμείο επαγγελματικής ασφάλισης αφαιρούνται, μέσα σε όρια. Είναι η μεγάλη εξαίρεση και ο λόγος που το ΤΕΑ ξεχωρίζει.
  • Οι παροχές από ΤΕΑ και ομαδικά προϊόντα επαγγελματικής συνταξιοδότησης φορολογούνται αυτοτελώς. Από 62 έως 67 ετών, το εφάπαξ με 10% και η περιοδική παροχή με 5%. Μετά τα 67, 5% και 2,5% 1.
  • Η πρόωρη λήψη, πριν από τα 62, φορολογείται ολόκληρη με την κλίμακα του μισθού 1.
  • Πάνω στο ασφάλιστρο υπάρχει χωριστός φόρος ασφαλίστρων: 4% στη ζωή, με απαλλαγή για συμβόλαια δέκα ετών και πάνω 2.

Η ουσία

Η φορολογία της ασφάλισης ζωής έχει τρεις στιγμές: όταν πληρώνετε, όσο τρέχει το συμβόλαιο, και όταν παίρνετε χρήματα. Το σύντομο είναι ότι τα ασφάλιστρα του ιδιώτη δεν εκπίπτουν από τον Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος του 2013 και μετά, ότι οι παροχές των επαγγελματικών συνταξιοδοτικών φορολογούνται αυτοτελώς με χαμηλούς συντελεστές, και ότι η πρόωρη λήψη κοστίζει. Αυτή η σελίδα σας δίνει τη δομή και τους συντελεστές του νόμου. Δεν σας δίνει τον δικό σας αριθμό, και θα σας το λέμε παραπάνω από μία φορά: για το ποσό που θα πληρώσετε εσείς, ρωτήστε λογιστή.

Οι τρεις στιγμές

Κρατήστε αυτή τη διάκριση και όλα μπαίνουν στη θέση τους.

Η είσοδος είναι η στιγμή που δίνετε χρήματα. Εδώ το ερώτημα είναι αν το ποσό αφαιρείται από το εισόδημά σας, δηλαδή αν πληρώνετε με προ φόρου ή με μετά φόρου χρήματα. Είναι η στιγμή με τη μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στα προϊόντα.

Η διάρκεια είναι τα χρόνια που το κεφάλαιο μεγαλώνει. Στην Ελλάδα, όσο τα χρήματα μένουν μέσα στο συμβόλαιο, δεν φορολογείτε κάθε χρόνο την υπεραξία τους. Αυτό είναι πραγματικό πλεονέκτημα σε σχέση με έναν λογαριασμό όπου φορολογείται ο τόκος κάθε χρόνο, και σπάνια συζητιέται.

Η έξοδος είναι η στιγμή που παίρνετε χρήματα, με όποια μορφή. Εδώ κρίνεται ο τελικός λογαριασμός, και εδώ υπάρχουν οι περισσότεροι κανόνες: άλλος συντελεστής στο εφάπαξ, άλλος στην περιοδική παροχή, βαρύτερη φορολογία στην πρόωρη λήψη.

Τα ασφάλιστρα που πληρώνετε

Μέχρι το 2013 ίσχυε μια μείωση φόρου για τα ασφάλιστρα ζωής, μέσα σε όριο ποσού. Ο Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος, ο ν. 4172/2013, την κατάργησε. Από τότε, ο ιδιώτης που αγοράζει πρόσκαιρη ασφάλεια ζωής, ασφάλεια δανείου ή ατομικό συνταξιοδοτικό, πληρώνει με χρήματα που έχουν ήδη φορολογηθεί. Δεν υπάρχει κωδικός στη δήλωση για να τα γράψετε.

Οι εισφορές σε ταμείο επαγγελματικής ασφάλισης έχουν άλλη μεταχείριση: αφαιρούνται από το φορολογητέο εισόδημα, μέσα σε όρια που ορίζει η νομοθεσία. Αυτή η διαφορά είναι η ουσία της σύγκρισης ανάμεσα στα ΤΕΑ, τα ομαδικά και τα ατομικά προγράμματα. Όταν μια εισφορά αφαιρείται από το εισόδημα, γλιτώνετε τον φόρο του οριακού σας συντελεστή. Με οριακό συντελεστή 26%, το τρίτο κλιμάκιο της κλίμακας 1, κάθε 1.000 ευρώ εισφοράς κοστίζουν καθαρά 740.

Για την επιχείρηση, τα ασφάλιστρα ομαδικών συμβολαίων που πληρώνει για το προσωπικό της αντιμετωπίζονται ως δαπάνη, με προϋποθέσεις. Δεν είναι η δική σας φορολογία, αλλά εξηγεί γιατί ο εργοδότης προτιμά να σας δώσει ομαδικό αντί για αύξηση.

Ο φόρος πάνω στο ασφάλιστρο

Ξεχωριστό πράγμα από τον φόρο εισοδήματος. Είναι φόρος που μπαίνει πάνω στο ίδιο το ασφάλιστρο, τον εισπράττει η εταιρεία μαζί με την πληρωμή σας και τον αποδίδει. Ο συντελεστής δεν είναι ίδιος σε όλους τους κλάδους: 20% στην πυρκαγιά, 4% στη ζωή και 15% στους υπόλοιπους. Τα συμβόλαια ζωής διάρκειας τουλάχιστον δέκα ετών απαλλάσσονται 2.

Γιατί σας αφορά πρακτικά: μια τιμή μπορεί να σας δοθεί ως καθαρό ασφάλιστρο, χωρίς τον φόρο. Αν λοιπόν συγκρίνετε δύο προσφορές και η μία σας φαίνεται λίγο φθηνότερη, το πρώτο που ρωτάτε είναι αν περιλαμβάνει τον φόρο. Η ίδια λογική ισχύει σε όλους τους κλάδους και την εξηγεί ο οδηγός για τα ολικά και τα καθαρά ασφάλιστρα.

Υγεία και αυτοκίνητο: τι ισχύει για τον φόρο

Οι ίδιες δύο ερωτήσεις έρχονται και για τα άλλα συμβόλαια του σπιτιού: μειώνουν τον φόρο εισοδήματος, και τι φόρος μπαίνει πάνω τους. Οι απαντήσεις είναι πιο απλές από ό,τι στη ζωή.

Ο φόρος εισοδήματος. Ούτε το πρόγραμμα υγείας ούτε η ασφάλεια του αυτοκινήτου μειώνουν τον φόρο του ιδιώτη. Ο Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος δεν έχει έκπτωση ή μείωση φόρου για ασφάλιστρα. Η μείωση φόρου του άρθρου 16, που παίρνουν οι μισθωτοί και οι συνταξιούχοι, είναι 777 ευρώ για όποιον δεν έχει εξαρτώμενα παιδιά, ανεβαίνει με κάθε παιδί και μικραίνει όσο το εισόδημα από μισθό ή σύνταξη ξεπερνά τα 12.000 ευρώ. Τα ασφάλιστρα δεν παίζουν κανέναν ρόλο σε αυτήν3.

Η εξαίρεση του εργοδότη. Αλλάζει η εικόνα όταν πληρώνει η εταιρεία όπου δουλεύετε. Τα ασφάλιστρα που πληρώνει ο εργοδότης για την υγεία, τη νοσηλεία, τη ζωή ή την αναπηρία σας δεν είναι εισόδημα από μισθό, ως 1.500 ευρώ τον χρόνο για κάθε εργαζόμενο. Το ίδιο ισχύει για τις εισφορές σε ταμείο επαγγελματικής ασφάλισης για τους ίδιους σκοπούς4. Για τα ομαδικά προγράμματα επαγγελματικής σύνταξης ισχύει ξεχωριστό όριο, που το ορίζει ο ν. 5078/20234. Αν η εταιρεία σας πληρώνει ομαδικό υγείας 900 ευρώ τον χρόνο για εσάς, δεν φορολογείστε για αυτά. Ρωτήστε το λογιστήριο αν το ποσό για εσάς ξεπερνά τα 1.500 ευρώ, γιατί τότε η διαφορά δεν πέφτει σε αυτή την απαλλαγή.

Ο φόρος πάνω στο πρόγραμμα υγείας. Ο συντελεστής εξαρτάται από τον κλάδο όπου γράφεται το πρόγραμμα: 4% στον κλάδο ζωής, 15% στους λοιπούς κλάδους2. Ένα πρόγραμμα υγείας μπορεί να γράφεται είτε ως ασφάλιση ζωής είτε ως ασφάλιση ασθενειών, και ο νόμος αναφέρει και τους δύο κλάδους. Ρωτήστε την εταιρεία σε ποιον γράφεται το δικό σας. Ένα πράγμα είναι σίγουρο για τις οικογένειες: τα ασφάλιστρα υγείας ενός παιδιού δεν πληρώνουν φόρο για κάθε χρονιά που το παιδί δεν έχει κλείσει τα 18 την 1η Ιανουαρίου. Σε ένα οικογενειακό ή ομαδικό συμβόλαιο η απαλλαγή ισχύει για τα ανήλικα μέλη2. Για ένα παιδικό πρόγραμμα με καθαρό ασφάλιστρο 300 ευρώ στον κλάδο ασθενειών, αυτό σημαίνει 45 ευρώ λιγότερα τον χρόνο, όσο ο συντελεστής είναι 15%. Το ποσό είναι υπόθεση για το παράδειγμα.

Ο φόρος πάνω στο αυτοκίνητο. Η αστική ευθύνη, η μικτή, η κλοπή και τα κρύσταλλα είναι στους λοιπούς κλάδους, άρα πληρώνουν 15%. Τον ίδιο φόρο τον πληρώνει και όποιος εισπράττει συνδρομή για οδική βοήθεια, όχι μόνο οι ασφαλιστικές εταιρείες2. Ο φόρος υπολογίζεται σε όλο το ασφάλιστρο και στα δικαιώματα του συμβολαίου, χωρίς έκπτωση, και τον πληρώνει ο πελάτης ακόμη κι αν απαλλάσσεται από κάθε άλλο φόρο2. Στην αστική ευθύνη μπαίνει επιπλέον η εισφορά στο Επικουρικό Κεφάλαιο, που γράφεται χωριστά στο ασφαλιστήριο5.

Το χαρτόσημο. Ο νόμος για τον φόρο ασφαλίστρων δεν βάζει χαρτόσημο πάνω στο ασφάλιστρο2. Ο νόμος για την εισφορά του Επικουρικού γράφει ότι η εισφορά των ασφαλισμένων απαλλάσσεται από κάθε φόρο «εκτός των τελών χαρτοσήμου», χωρίς να ορίζει ο ίδιος συντελεστή χαρτοσήμου5. Δεν βρήκαμε άλλη διάταξη σε ισχύ που να χρεώνει χαρτόσημο σε ασφάλιστρο ιδιώτη. Αν η απόδειξή σας γράφει χαρτόσημο, ζητήστε από την εταιρεία να σας πει γραπτά ποια διάταξη εφαρμόζει.

Η παροχή στη λήξη

Όταν ωριμάσει ένα συνταξιοδοτικό πρόγραμμα, έχετε συχνά τρεις επιλογές: εφάπαξ, περιοδική παροχή για ορισμένα χρόνια, ή ισόβια σύνταξη. Η φορολογία τις αντιμετωπίζει διαφορετικά, και αυτό είναι το σημείο όπου μια απόφαση πέντε λεπτών αλλάζει χιλιάδες ευρώ.

Ο νόμος φορολογεί αυτοτελώς τις παροχές από ταμεία επαγγελματικής ασφάλισης (ΤΕΑ) και από ομαδικά ασφαλιστικά προϊόντα επαγγελματικής συνταξιοδότησης (ΟΑΠΕΣ). Αυτοτελώς σημαίνει ότι δεν προστίθενται στα άλλα εισοδήματά σας και δεν ανεβάζουν τον συντελεστή σας. Παρακρατείται ένα ποσοστό και η υποχρέωση τελειώνει εκεί.

Ο συντελεστής κρίνεται από την ηλικία σας τη στιγμή που αρχίζει η καταβολή 1:

  • Από 62 έως 67 ετών: 10% στο εφάπαξ και 5% στην περιοδική παροχή. Οι ίδιοι συντελεστές ισχύουν και αν παίρνετε σύνταξη γήρατος από τον κύριο φορέα και έχετε κλείσει τα 55.
  • Μετά τα 67: 5% στο εφάπαξ και 2,5% στην περιοδική παροχή.
  • Πριν από τα 62: η παροχή φορολογείται ολόκληρη με την κλίμακα του μισθού.

Προσέξτε τι λέει ο νόμος «περιοδική». Είναι η ισόβια παροχή, ή η παροχή που κρατά τουλάχιστον δεκαπέντε χρόνια, με σταθερές ή αυξανόμενες δόσεις 1. Μια παροχή για δέκα χρόνια δεν είναι περιοδική με αυτή την έννοια.

Τα παλιά ταμεία της παρ. 20 του άρθρου 6 του ν. 3029/2002 έχουν δική τους κλίμακα, με βάση τα έτη ασφάλισης. Ο συντελεστής πέφτει από 20% στο εφάπαξ για έως πέντε έτη σε 5% για πάνω από είκοσι έτη 1.

Οι κανόνες αυτοί έχουν αλλάξει στο παρελθόν και μπορεί να αλλάξουν ξανά. Πριν σχεδιάσετε την έξοδό σας, ζητήστε από τον λογιστή σας να επιβεβαιώσει τη διάταξη που ισχύει τον χρόνο που σας αφορά.

Για τα ατομικά προγράμματα, ο κανόνας δεν είναι πάντα ο ίδιος με τα ομαδικά, και εξαρτάται από τη μορφή του συμβολαίου. Ρωτήστε την εταιρεία γραπτά, πριν υπογράψετε, πώς φορολογείται η παροχή του συγκεκριμένου προγράμματος. Η απάντηση μπαίνει στον φάκελό σας.

Η πρόωρη εξαγορά

Ο νόμος θέλει τα συνταξιοδοτικά χρήματα να μένουν μέχρι τη σύνταξη. Σε ΤΕΑ και ΟΑΠΕΣ, η πρόωρη ρευστοποίηση του ατομικού λογαριασμού πριν από τα 62 φορολογείται ολόκληρη με την κλίμακα του μισθού. Στα ταμεία του ν. 3029/2002, οι συντελεστές ανεβαίνουν κατά 50% όταν παίρνετε ποσό πρόωρης ρευστοποίησης 1.

Βάλτε το δίπλα στην άλλη ζημιά. Η αξία εξαγοράς τα πρώτα χρόνια είναι κάτω από τα χρήματα που δώσατε, επειδή τα έξοδα εισόδου είναι εμπροσθοβαρή. Πάνω σε αυτή τη μειωμένη αξία μπορεί να πέσει και χρέωση εξαγοράς. Και πάνω στο τελικό ποσό πέφτει ο προσαυξημένος φόρος. Τρεις απώλειες στη σειρά, για μια απόφαση που συχνά παίρνεται σε δύσκολο μήνα. Οι εναλλακτικές, και ιδίως το ελεύθερο ασφαλιστήριο, είναι στον οδηγό για την εξαγορά ασφαλιστηρίου ζωής.

Το κεφάλαιο θανάτου

Όταν πληρώνεται κεφάλαιο θανάτου σε δικαιούχο, αυτό δεν είναι εισόδημα του δικαιούχου και δεν μπαίνει στη δήλωση εισοδήματος ως τέτοιο. Είναι εκπλήρωση ασφαλιστικής σύμβασης.

Το ερώτημα που μένει είναι ο φόρος κληρονομιών, που έχει δικό του κώδικα, δικές του κατηγορίες συγγένειας και δικά του αφορολόγητα όρια. Η μεταχείριση ενός ασφαλίσματος δεν είναι αυτονόητη και έχει λεπτομέρειες που εξαρτώνται από το ποιος είναι ο δικαιούχος και από το πώς είναι ορισμένος.

Δύο πράγματα είναι σίγουρα και χρήσιμα. Πρώτον, ο ορισμένος δικαιούχος παίρνει το ποσό απευθείας από την εταιρεία, χωρίς να περιμένει την κληρονομική διαδικασία, και αυτό είναι μεγάλο πρακτικό πλεονέκτημα για μια οικογένεια που χρειάζεται χρήματα μέσα σε εβδομάδες. Δεύτερον, αν δεν έχετε ορίσει δικαιούχο, το κεφάλαιο ακολουθεί τους γενικούς κανόνες και η καθυστέρηση μεγαλώνει. Ορίστε δικαιούχο, με όνομα.

Ο ελεύθερος επαγγελματίας και η επιχείρηση

Η εικόνα αλλάζει όταν δεν είστε μισθωτός.

Ο ελεύθερος επαγγελματίας που αγοράζει ατομικό συνταξιοδοτικό ή ασφάλεια ζωής στο όνομά του βρίσκεται στην ίδια θέση με τον ιδιώτη: δεν εκπίπτει τίποτα. Το ασφάλιστρο δεν είναι δαπάνη της δραστηριότητάς του, γιατί δεν συνδέεται με την παραγωγή του εισοδήματος. Άλλα ασφάλιστρα, όπως η επαγγελματική αστική ευθύνη ή η ασφάλιση του επαγγελματικού χώρου, έχουν διαφορετική μεταχείριση, γιατί εκεί η σύνδεση με τη δραστηριότητα είναι προφανής.

Η ασφάλιση απώλειας εισοδήματος είναι ενδιάμεση περίπτωση και συγχέεται συνεχώς. Δείτε πρώτα τι λέει το συμβόλαιο: αν η παροχή είναι φορολογητέα ως εισόδημα, το ερώτημα της έκπτωσης του ασφαλίστρου τίθεται αλλιώς από ό,τι αν δεν είναι. Ζητήστε γραπτή απάντηση από την εταιρεία και δείξτε τη στον λογιστή, πριν αγοράσετε. Τα υπόλοιπα για το προϊόν είναι στον οδηγό για την ασφάλεια απώλειας εισοδήματος.

Η επιχείρηση που πληρώνει ομαδικό για το προσωπικό της έχει τον πιο ευνοϊκό δρόμο, και γι’ αυτό τα ομαδικά προτιμώνται ως παροχή. Οι προϋποθέσεις όμως είναι συγκεκριμένες και αφορούν το ποιους καλύπτει το πρόγραμμα και πώς είναι διαρθρωμένο. Ένα πρόγραμμα στημένο για δύο μετόχους δεν αντιμετωπίζεται όπως ένα πρόγραμμα για σαράντα εργαζομένους.

Τι κρατάτε στον φάκελο

Η φορολογία της ασφάλισης κρίνεται σε χαρτιά που κανείς δεν φυλάει. Κρατήστε τέσσερα.

Το ασφαλιστήριο με τους όρους, ολόκληρο, όχι μόνο τη σελίδα με τα ποσά. Μέσα γράφει τη μορφή του συμβολαίου, που καθορίζει τη φορολογική του μεταχείριση.

Τις αποδείξεις πληρωμής κάθε χρονιάς. Δείχνουν το καθαρό ασφάλιστρο, τον φόρο ασφαλίστρων και το τελικό πληρωτέο. Αν κάποτε χρειαστεί να αποδείξετε τι πληρώσατε, εκεί είναι.

Τη βεβαίωση της εταιρείας όταν λαμβάνετε παροχή. Πρέπει να γράφει το ποσό, τη μορφή της παροχής, τον συντελεστή που εφαρμόστηκε και το ποσό που παρακρατήθηκε. Χωρίς αυτή, ο λογιστής σας δουλεύει στα τυφλά.

Τη βεβαίωση του ταμείου, αν είστε σε ΤΕΑ, με τις εισφορές της χρονιάς. Είναι το έγγραφο που στηρίζει την έκπτωση.

Και μία συμβουλή για τη συζήτηση με τον λογιστή: μην τον ρωτήσετε «πόσο φόρο θα πληρώσω». Ρωτήστε τον «με αυτό το συμβόλαιο, ποια διάταξη εφαρμόζεται και ποιος είναι ο συντελεστής φέτος». Η δεύτερη ερώτηση παίρνει απάντηση που μπορείτε να ελέγξετε.

Τι λέει ο νόμος

Το φορολογικό πλαίσιο είναι ο ν. 4172/2013, ο Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος, όπως έχει τροποποιηθεί πολλές φορές. Από αυτόν προκύπτουν τρία πράγματα: ότι δεν υπάρχει πλέον έκπτωση ασφαλίστρων ζωής για τον ιδιώτη, ότι οι παροχές από ΤΕΑ και ΟΑΠΕΣ φορολογούνται αυτοτελώς από τα 62 και μετά, και ότι η πρόωρη λήψη επιβαρύνεται περισσότερο από την εμπρόθεσμη 1. Ο φόρος πάνω στο ασφάλιστρο είναι σε άλλο νόμο, τον ν. 5177/2025 2.

Το ασφαλιστικό πλαίσιο είναι ο ν. 2496/1997 για την ασφαλιστική σύμβαση, που ορίζει τα δικαιώματά σας απέναντι στην εταιρεία: ορισμός δικαιούχου, δικαίωμα εξαγοράς και μετατροπής σε ελεύθερο ασφαλιστήριο, υποχρέωση ενημέρωσης. Η φορολογία δεν αλλάζει αυτά τα δικαιώματα, αλλά αλλάζει το πότε συμφέρει να τα ασκήσετε.

Δύο προειδοποιήσεις, γραμμένες με πλήρη επίγνωση ότι κανείς δεν θέλει να τις διαβάσει. Πρώτη: οι συντελεστές και τα όρια αλλάζουν με φορολογικούς νόμους. Δεύτερη: η δική σας περίπτωση εξαρτάται από τη μορφή του συμβολαίου, από το ποιος πλήρωσε τα ασφάλιστρα και από την ηλικία σας τη στιγμή της λήψης. Καμία σελίδα στο διαδίκτυο, ούτε αυτή, δεν αντικαθιστά μια ώρα με λογιστή που έχει μπροστά του το συμβόλαιό σας.

Τι δείχνουν τα δημόσια στοιχεία

Οι αριθμοί αυτού του πίνακα είναι του νόμου, όχι εκτιμήσεις.

Στιγμή Τι ισχύει Συντελεστής Πηγή
Ασφάλιστρα ζωής ιδιώτη δεν εκπίπτουν καμία έκπτωση ν. 4172/2013
Φόρος ασφαλίστρων ζωής πάνω στο ασφάλιστρο 4%, μηδέν σε συμβόλαιο δέκα ετών και πάνω ν. 5177/2025 άρ. 43 2
Φόρος ασφαλίστρων σε άλλους κλάδους πάνω στο ασφάλιστρο 15%, και 20% στην πυρκαγιά ν. 5177/2025 άρ. 43 2
Εφάπαξ από ΤΕΑ ή ΟΑΠΕΣ, 62 έως 67 ετών αυτοτελής φορολόγηση 10% ν. 4172/2013 άρ. 15 παρ. 4α 1
Περιοδική παροχή, 62 έως 67 ετών αυτοτελής φορολόγηση 5% ν. 4172/2013 άρ. 15 παρ. 4α 1
Εφάπαξ ή περιοδική, μετά τα 67 αυτοτελής φορολόγηση 5% ή 2,5% ν. 4172/2013 άρ. 15 παρ. 4α 1
Παροχή πριν από τα 62 στην κλίμακα ο συντελεστής του μισθού σας ν. 4172/2013 άρ. 15 παρ. 4α 1
Κεφάλαιο θανάτου δεν είναι εισόδημα ισχύει χωριστός κώδικας κληρονομιών λογιστής, συμβολαιογράφος

Ο πίνακας δεν αντικαθιστά τη βεβαίωση της εταιρείας. Το σε ποια κατηγορία ανήκει το δικό σας πρόγραμμα το γράφει η εταιρεία, και το επιβεβαιώνει ο λογιστής σας.

Ένα παράδειγμα

Ο Νίκος είναι 61 ετών, υπάλληλος σε εμπορική εταιρεία στην Αθήνα, και κλείνει τα 62 σε δεκατέσσερις μήνες. Έστω ότι στο ομαδικό πρόγραμμα επαγγελματικής συνταξιοδότησης της εταιρείας έχουν μαζευτεί 46.000 ευρώ στον λογαριασμό του. Η ασφαλιστική του δίνει δύο επιλογές: εφάπαξ, ή ισόβια μηνιαία παροχή.

Πριν διαλέξει, ζητάει τρία πράγματα. Από την εταιρεία, γραπτή βεβαίωση ότι το πρόγραμμα είναι ΟΑΠΕΣ, με το ποσό και τον τρόπο φορολόγησης κάθε επιλογής. Από το τμήμα προσωπικού, την ημερομηνία από την οποία μπορεί να ζητήσει την παροχή. Από τον λογιστή του, επιβεβαίωση της διάταξης που ισχύει.

Η αριθμητική που κάνει είναι απλή. Αν πάρει το εφάπαξ μετά τα 62, ο συντελεστής είναι 10% 1. Η επιβάρυνση είναι 4.600 ευρώ και παίρνει 41.400 καθαρά. Στην ισόβια παροχή ο συντελεστής είναι 5%, αλλά τα χρήματα έρχονται σε δόσεις.

Η απόφασή του δεν κρίνεται μόνο φορολογικά. Έχει δάνειο που κλείνει με 18.000 ευρώ και θέλει να το ξεμπερδέψει. Διαλέγει το εφάπαξ, εξοφλεί το δάνειο, και τα υπόλοιπα τα βάζει σε λογαριασμό προθεσμίας μέχρι να αποφασίσει. Το κρίσιμο είναι ότι περιμένει τους δεκατέσσερις μήνες. Πριν από τα 62, τα 46.000 ευρώ θα έμπαιναν ολόκληρα στην κλίμακα του μισθού του 1, και ο φόρος θα ήταν πολλαπλάσιος.

Ένα δεύτερο παράδειγμα, μικρότερης κλίμακας

Η Ραφαηλία είναι 38 ετών, δημοσιογράφος με μπλοκάκι στη Θεσσαλονίκη, με δύο μικρά παιδιά και στεγαστικό δάνειο. Θέλει να αφήσει 200.000 ευρώ αν της συμβεί κάτι. Ο πράκτοράς της προτείνει δύο δρόμους.

Ο πρώτος είναι μια πρόσκαιρη ασφάλεια ζωής εικοσαετίας. Έστω ότι η προσφορά είναι 200 ευρώ τον χρόνο. Επειδή το συμβόλαιο κρατά πάνω από δέκα χρόνια, δεν πληρώνει φόρο ασφαλίστρων 2. Το ασφάλιστρο δεν εκπίπτει από πουθενά. Είναι καθαρό έξοδο, όπως το ρεύμα.

Ο δεύτερος είναι ένα επενδυτικό πρόγραμμα με κεφάλαιο θανάτου μέσα. Της παρουσιάζεται ως «ασφάλεια που σας γυρίζει τα χρήματα πίσω». Φορολογικά δεν της δίνει καμία έκπτωση ούτε αυτό. Της δίνει όμως χρεώσεις σε κάθε εισφορά, που τις γράφει το έγγραφο βασικών πληροφοριών του προϊόντος, και κεφάλαιο θανάτου πολύ μικρότερο από όσο χρειάζεται.

Η Ραφαηλία διαλέγει την πρόσκαιρη για την προστασία και κρατάει την αποταμίευση χωριστά. Η φορολογία δεν έπαιξε ρόλο στην απόφαση, γιατί και οι δύο επιλογές είναι φορολογικά ουδέτερες στην είσοδο. Έπαιξε ρόλο το κόστος ανά ευρώ κάλυψης. Αυτό είναι ένα συχνό συμπέρασμα όταν βγάζετε τη φορολογία από τη μέση.

Τα λάθη που κοστίζουν

Αγοράζετε συνταξιοδοτικό για τη φοροαπαλλαγή που δεν υπάρχει. Ακούγεται ακόμη στην αγορά ότι «τα ασφάλιστρα εκπίπτουν». Για τον ιδιώτη δεν εκπίπτουν από το 2013. Το σωστό: ζητήστε να σας δείξουν τον κωδικό της δήλωσης. Δεν θα σας τον δείξουν.

Ζητάτε τα χρήματα λίγους μήνες πριν από τα 62. Η φορολογία της πρόωρης λήψης είναι δυσανάλογη με το κέρδος της βιασύνης. Αντί γι’ αυτό: ρωτήστε γραπτά από ποια ημερομηνία και μετά η λήψη θεωρείται εμπρόθεσμη, και περιμένετε.

Διαλέγετε εφάπαξ ή σύνταξη στο γκισέ. Η μορφή της παροχής έχει φορολογικό αποτέλεσμα και δεν αλλάζει μετά. Πώς το φτιάχνετε: κάντε τον υπολογισμό έναν χρόνο πριν, με τα δύο σενάρια γραμμένα σε ένα χαρτί.

Συγκρίνετε προσφορές χωρίς να ρωτήσετε για τον φόρο ασφαλίστρων. Δύο τιμές, η μία καθαρή και η άλλη με φόρο, δεν συγκρίνονται. Κάντε το εξής: μία ερώτηση, «αυτό είναι το τελικό πληρωτέο».

Δεν ορίζετε δικαιούχο ή τον αφήνετε ξεπερασμένο. Ένας διαζευγμένος σύζυγος που έμεινε δικαιούχος είναι πραγματική περίπτωση και γίνεται δικαστήριο. Η διόρθωση: ελέγξτε τον δικαιούχο σε κάθε αλλαγή της οικογενειακής σας κατάστασης.

Πιστεύετε ότι η σημερινή φορολογία θα ισχύει σε 25 χρόνια. Δεν θα ισχύει. Τι κάνετε: διαλέξτε πρόγραμμα με βάση τις χρεώσεις, που είναι γραμμένες στο συμβόλαιο, και ελέγξτε τη φορολογία ξανά όταν πλησιάσει η λήξη.

Η φορολογία είναι ο δεύτερος λόγος για να διαλέξετε πρόγραμμα, όχι ο πρώτος. Ο πρώτος είναι πόσα κρατάει η εταιρεία κάθε χρόνο, γιατί αυτό το ξέρετε από την ημέρα που υπογράφετε. Δείτε τον μέσο όρο της αγοράς από δημόσια στοιχεία στη σύγκριση συνταξιοδοτικών προγραμμάτων, και μετά πάρτε τηλέφωνο τον λογιστή σας για όλα τα υπόλοιπα.

Συχνές ερωτήσεις

Εκπίπτουν τα ασφάλιστρα ζωής από το εισόδημά μου;

Για τον ιδιώτη, όχι. Η έκπτωση των ασφαλίστρων ζωής από το φορολογητέο εισόδημα καταργήθηκε με τον Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος, τον ν. 4172/2013. Πληρώνετε με χρήματα που έχουν ήδη φορολογηθεί. Εξαίρεση αποτελούν οι εισφορές σε ταμείο επαγγελματικής ασφάλισης, που αφαιρούνται μέσα σε όρια. Ρωτήστε λογιστή για τη δική σας εικόνα.

Πόσο φόρο θα πληρώσω στο εφάπαξ του ομαδικού;

Αν το πρόγραμμα είναι ΤΕΑ ή ομαδικό προϊόν επαγγελματικής συνταξιοδότησης (ΟΑΠΕΣ), το εφάπαξ φορολογείται αυτοτελώς, χωριστά από τα άλλα εισοδήματά σας. Ο συντελεστής είναι 10% αν η καταβολή αρχίζει από 62 έως 67 ετών, και 5% μετά τα 67. Ζητήστε από την εταιρεία γραπτά σε ποια κατηγορία ανήκει το πρόγραμμά σας.

Γιατί η σύνταξη φορολογείται διαφορετικά από το εφάπαξ;

Ο νόμος δίνει στην περιοδική παροχή τον μισό συντελεστή από το εφάπαξ: 5% αντί για 10% από 62 έως 67 ετών, 2,5% αντί για 5% μετά τα 67. Περιοδική για τον νόμο είναι μόνο η ισόβια παροχή ή αυτή που κρατά τουλάχιστον 15 χρόνια. Στην πράξη η επιλογή ανάμεσα σε εφάπαξ και σύνταξη έχει φορολογικό αποτέλεσμα που αξίζει να υπολογιστεί, όχι να αποφασιστεί στο γκισέ την τελευταία στιγμή.

Τι γίνεται αν πάρω τα χρήματα πριν τη λήξη;

Η πρόωρη λήψη κοστίζει φορολογικά. Σε ΤΕΑ και ΟΑΠΕΣ, μια παροχή πριν από τα 62 φορολογείται ολόκληρη με την κλίμακα του μισθού. Στα ταμεία του ν. 3029/2002 οι συντελεστές ανεβαίνουν κατά 50%. Η επιβάρυνση προστίθεται πάνω στη ζημιά της χαμηλής αξίας εξαγοράς. Αν σκέφτεστε εξαγορά, υπολογίστε μαζί τη φορολογική επιβάρυνση και την απώλεια κεφαλαίου.

Το κεφάλαιο θανάτου φορολογείται;

Δεν είναι εισόδημα και δεν φορολογείται ως εισόδημα του δικαιούχου. Ως προς τον φόρο κληρονομιών ισχύει χωριστός κώδικας, με απαλλαγές ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας και το ποσό. Επειδή οι κανόνες αυτοί αλλάζουν, ζητήστε γραπτή απάντηση από λογιστή πριν ορίσετε δικαιούχο και ποσό.

Τι είναι ο φόρος ασφαλίστρων που βλέπω στην απόδειξη;

Είναι φόρος πάνω στο ασφάλιστρο, όχι στην αποζημίωση. Ο ν. 5177/2025 τον ορίζει 4% στη ζωή, 20% στην πυρκαγιά και 15% στους άλλους κλάδους. Ένα συμβόλαιο ζωής δέκα ετών και πάνω δεν τον πληρώνει. Ρωτήστε αν η προσφορά που κρατάτε είναι με ή χωρίς τον φόρο.

Οι εισφορές του εργοδότη στο ομαδικό είναι εισόδημά μου;

Ο νόμος αντιμετωπίζει τα ασφάλιστρα ομαδικών συμβολαίων με ειδικό τρόπο, διαφορετικό από τις κοινές παροχές σε είδος. Το αν και πόσο επιβαρύνουν τη δική σας δήλωση εξαρτάται από τη μορφή του προγράμματος. Ζητήστε από το τμήμα προσωπικού γραπτή απάντηση, και δείξτε την στον λογιστή σας.

Αλλάζουν συχνά αυτοί οι κανόνες;

Αλλάζουν, και μια αλλαγή δεν καλύπτει πάντα τα παλιά συμβόλαια όπως θα θέλατε. Ο ν. 5078/2023, για παράδειγμα, έφερε νέους κανόνες για τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά. Γι' αυτό μια απόφαση εικοσιπενταετίας δεν πρέπει να στηρίζεται στον σημερινό συντελεστή. Στηρίξτε την στις χρεώσεις, που τις ξέρετε, και ελέγχετε τη φορολογία κάθε φορά που πλησιάζει η λήξη.

Εκπίπτουν τα ασφάλιστρα υγείας ή αυτοκινήτου από τον φόρο εισοδήματος;

Όχι, για τον ιδιώτη. Ο Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος δεν έχει γραμμή για ασφάλιστρα, και η μείωση του φόρου που δίνει στους μισθωτούς και στους συνταξιούχους εξαρτάται μόνο από τα παιδιά και το εισόδημα. Αν όμως το πρόγραμμα υγείας το πληρώνει ο εργοδότης, δεν μετράει ως μισθός σας ως 1.500 ευρώ τον χρόνο.

Νόμοι που αναφέρει το άρθρο: ν. 4172/2013 άρ. 14 · ν. 4172/2013 άρ. 15 · ν. 4172/2013 άρ. 16 · ν. 5177/2025 άρ. 43 · π.δ. 237/1986 άρ. 20 · ν. 2496/1997

Πηγές

  1. ↑ν. 4172/2013, άρθρο 15: φορολογικός συντελεστής, παρ. 1 (κλίμακα) και παρ. 4α και 4β (συνταξιοδοτικές παροχές), όπως ισχύει, 13 Οκτωβρίου 2026
  2. ↑ν. 5177/2025 (ΦΕΚ Α΄ 21/14.02.2025), Κώδικας Έμμεσων Φόρων, άρθρο 43: ο φόρος ασφαλίστρων, 2025
  3. ↑ν. 4172/2013, άρθρο 16, όπως ισχύει: η μείωση του φόρου για μισθωτούς και συνταξιούχους, 18 Οκτωβρίου 2026
  4. ↑ν. 4172/2013, άρθρο 14 παρ. 1 περ. ι και ια, όπως ισχύει: οι εισφορές και τα ασφάλιστρα του εργοδότη για υγεία, ζωή και σύνταξη που δεν είναι εισόδημα του εργαζομένου, 18 Οκτωβρίου 2026
  5. ↑π.δ. 237/1986, άρθρο 20, όπως το αντικατέστησε το άρθρο 14 του ν. 5113/2024 (ΦΕΚ Α΄ 96/21.06.2024): η εισφορά στο Επικουρικό Κεφάλαιο, 2024
  6. ν. 4172/2013, Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος, 2013 και μεταγενέστερες τροποποιήσεις

Δημοσιεύτηκε 13 Σεπτεμβρίου 2026. Επόμενος έλεγχος 13 Σεπτεμβρίου 2027.